حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

473

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

اوگتاى قاآن در مدّت اقامت در مغولستان غالبا بييلاق و قشلاق و شكار و عيش‌ونوش مشغول بود مخصوصا در شرب شراب افراط ميكرد و تقريبا دائم الخمر بود و همين حال روز بروز بيشتر موجب ضعف مزاج او ميشد تا آنكه بالاخره بر اثر همين كيفيّت در سال سيزدهم سلطنت خود يعنى در سنهء 639 وفات يافت . اوگتاى قاآن در مشرق زمين بكريمى و جوانمردى و جود و بخشش معروف است و حكايات بسيار از جود او مشهور شده و به همين مناسبت است كه او را حاتم آخر الزّمان لقب داده‌اند ، در عدالت و رعيت‌دوستى و ارفاق نسبت بمسلمين بر خلاف برادر خود جغتاى اشتهار دارد و در اين خصوص يعنى حمايت از مسلمين علىرغم برادر بقدرى معروف شده كه بعضى گفته‌اند كه اوگتاى قاآن باطنا مسلمان بوده است . سلطنت گيوك خان ( 639 - 647 ) پسر بزرگتر اوگتاى قاآن يعنى گيوك در سال فوت پدر در مغولستان نبود و با اينكه اوگتاى او را باردو باليغ خواست قبل از آنكه بملاقات پدر نايل شود اوگتاى زندگانى را وداع كرد و زوجهء قاآن يعنى توراكينا خاتون زمام اختيار سلطنت را تا آنكه تكليف جانشينى اوگتاى معلوم شود در دست گرفت . ما بين بزرگان خاندان چنگيزى بر سر تعيين جانشين اوگتاى اختلاف بروز كرد . از طرفى باتو پادشاه خانات روسيّه و دشت قبچاق كه در ميان مغول اعتبار و نفوذى داشت ميخواست سلطنت از خانوادهء اوگتاى بيرون رود و از طرفى ديگر پاره‌اى طرفدار سلطنت پسر دوّم اوگتاى و جمعى نيز هواخواه پادشاهى نوادهء او بودند . امّا توراكينا خاتون كه زنى مدبّره و زيرك و با سياست بود تمام مساعى خود را صرف حفظ تاج و تخت جهت پسر خود گيوك كرد و مدّت چهار سال و كسرى ( 639 - 644 ) در مقابل مانع‌تراشيهاى باتو كه قوريلتاى را بتعويق ميانداخت و مخالفين